Rozwój systemów informatycznych stosowanych w ochronie zdrowia umożliwił realizowanie części czynności medycznych przy wykorzystaniu komunikacji na odległość. Telemedycyna obejmuje rozwiązania pozwalające na kontakt pacjenta z osobą wykonującą zawód medyczny bez konieczności przebywania w tym samym miejscu. Jedną z takich form są konsultacje lekarskie online, podczas których informacje dotyczące stanu zdrowia mogą być przekazywane telefonicznie, poprzez rozmowę wideo lub za pomocą innych dostępnych kanałów komunikacji. Sposób przeprowadzenia konsultacji zależy od organizacji konkretnego podmiotu medycznego oraz rodzaju problemu zgłaszanego przez pacjenta. Należy przy tym pamiętać, że komunikacja zdalna ma określone ograniczenia i nie w każdym przypadku pozwala na uzyskanie informacji wystarczających do przeprowadzenia pełnej oceny medycznej.
Konsultacje lekarskie online i informacje potrzebne do oceny medycznej
Podczas konsultacji lekarskiej online lekarz może rozpocząć ocenę sytuacji od zebrania szczegółowego wywiadu. Informacje przekazywane przez pacjenta mogą dotyczyć aktualnych objawów, czasu ich występowania, zmian ich nasilenia, dotychczasowego sposobu leczenia oraz przyjmowanych leków. Znaczenie mogą mieć także choroby przewlekłe, alergie, przebyte zabiegi oraz inne dane związane ze stanem zdrowia. Zakres potrzebnych informacji jest uzależniony od konkretnej sytuacji i nie jest jednakowy dla wszystkich konsultacji.
Jeżeli pacjent posiada wyniki wcześniejszych badań lub dokumentację dotyczącą dotychczasowego leczenia, w określonych przypadkach informacje te mogą stanowić dodatkowy element oceny. Nie oznacza to jednak, że sama dokumentacja zawsze jest wystarczająca do podjęcia decyzji dotyczącej dalszego postępowania. Lekarz może uznać, że charakter zgłaszanych objawów wymaga przeprowadzenia badania fizykalnego, wykonania nowych badań lub bezpośredniej konsultacji w placówce medycznej. Jest to szczególnie istotne w sytuacjach, w których ocena stanu pacjenta wymaga czynności niemożliwych do wykonania podczas rozmowy telefonicznej lub połączenia internetowego.
W przypadku zdalnego świadczenia medycznego można wyróżnić kilka czynników mających znaczenie dla dalszego przebiegu konsultacji:
- Rodzaj zgłaszanego problemu zdrowotnego – nie wszystkie dolegliwości mogą zostać właściwie ocenione wyłącznie na podstawie wywiadu przeprowadzonego na odległość.
- Zakres dostępnych informacji – znaczenie mogą mieć dane przekazane przez pacjenta, historia leczenia oraz, w zależności od przypadku, dostępne wyniki badań.
- Potrzeba dodatkowej diagnostyki – jeżeli ocena wymaga badania fizykalnego, pomiarów lub innych procedur diagnostycznych, konieczny może być kontakt stacjonarny.
Telemedycyna nie oznacza rezygnacji z tradycyjnych metod diagnostycznych, lecz stanowi jedną z możliwych form realizowania określonych świadczeń. O tym, czy kontakt zdalny jest wystarczający w danym przypadku, decydują okoliczności związane ze stanem zdrowia oraz możliwości dokonania odpowiedniej oceny medycznej.
E-recepta online i zwolnienie lekarskie online jako możliwe elementy konsultacji
W związku ze zdalnymi świadczeniami medycznymi stosowane jest określenie e-recepta online. Dotyczy ono recepty elektronicznej wystawianej w sytuacji, w której kontakt z lekarzem odbywa się na odległość. Możliwość wystawienia recepty zależy jednak od tego, czy lekarz posiada informacje potrzebne do podjęcia decyzji dotyczącej zastosowania konkretnego produktu leczniczego. Pod uwagę mogą być brane między innymi wskazania do leczenia, przeciwwskazania, choroby współistniejące oraz inne przyjmowane przez pacjenta leki.
W niektórych przypadkach znaczenie może mieć również wcześniejsza dokumentacja medyczna lub wyniki badań. Jeżeli lekarz uzna, że przed podjęciem decyzji dotyczącej leczenia potrzebne są dodatkowe informacje, może wskazać na konieczność przeprowadzenia dalszej diagnostyki. Odbycie konsultacji online nie oznacza automatycznego wystawienia recepty ani przepisania produktu leczniczego wskazanego przez pacjenta. Decyzja dotycząca zastosowania farmakoterapii powinna wynikać z oceny medycznej dokonanej w konkretnym przypadku.
Podobne zasady odnoszą się do dokumentu określanego jako zwolnienie lekarskie online. Podczas konsultacji przeprowadzanej na odległość lekarz może ocenić informacje dotyczące stanu zdrowia pacjenta i ich wpływu na możliwość wykonywania pracy. Jeżeli istnieją podstawy medyczne do stwierdzenia czasowej niezdolności do pracy, może zostać wystawione odpowiednie zaświadczenie. Nie jest to jednak czynność wykonywana automatycznie w związku z samym odbyciem konsultacji.
Ocena zdolności do pracy powinna uwzględniać indywidualną sytuację pacjenta. Znaczenie może mieć zarówno charakter dolegliwości, jak i ich nasilenie czy wpływ na możliwość wykonywania określonych obowiązków. Jeżeli zdalny wywiad nie pozwala na dokonanie wystarczającej oceny, konieczne może być osobiste badanie. Możliwość wystawienia dokumentu podczas konsultacji online nie zmienia wymogu istnienia odpowiednich podstaw medycznych do jego wystawienia.
Znaczenie platformy medycznej online i ograniczenia telemedycyny
Organizacja kontaktu na odległość może odbywać się z wykorzystaniem rozwiązania określanego jako platforma medyczna online. Tego rodzaju system może służyć do obsługi różnych etapów związanych ze świadczeniem, na przykład przekazywania informacji potrzebnych do konsultacji, ustalania terminu kontaktu lub komunikacji pomiędzy pacjentem a podmiotem medycznym. Dokładny zakres funkcji zależy od konkretnego rozwiązania technologicznego.
Platforma internetowa pełni przede wszystkim funkcję organizacyjną i techniczną. Nie należy utożsamiać działania systemu informatycznego z podejmowaniem decyzji medycznych. Ocena stanu zdrowia, określenie wskazań do leczenia, decyzja dotycząca wystawienia recepty czy stwierdzenie czasowej niezdolności do pracy należą do osób posiadających odpowiednie kwalifikacje i uprawnienia.
Istotnym ograniczeniem telemedycyny pozostaje brak możliwości wykonania części czynności dostępnych podczas wizyty stacjonarnej. W zależności od zgłaszanego problemu może być konieczne między innymi bezpośrednie badanie, wykonanie badań laboratoryjnych lub zastosowanie metod diagnostycznych wymagających specjalistycznego sprzętu. Zdalny kontakt może w takich przypadkach stanowić jedynie jeden z etapów procesu medycznego, po którym konieczne będzie dalsze postępowanie w formie stacjonarnej.
Szczególną kategorię stanowią sytuacje nagłe, w których stan zdrowia wymaga szybkiej diagnostyki lub bezpośredniej pomocy medycznej. Konsultacje lekarskie online nie zastępują świadczeń przeznaczonych dla osób znajdujących się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Forma kontaktu powinna być dostosowana do rodzaju i nasilenia występujących objawów.
Telemedycyna, konsultacje lekarskie online, e-recepta online, zwolnienie lekarskie online oraz rozwiązania określane jako platforma medyczna online są związane z wykorzystaniem technologii cyfrowych w organizacji współczesnych świadczeń zdrowotnych. Zakres ich zastosowania nie jest jednak nieograniczony. Podstawowe znaczenie ma możliwość dokonania właściwej oceny medycznej na podstawie dostępnych informacji, a jeżeli nie jest to możliwe, dalsze postępowanie może wymagać bezpośredniego kontaktu z personelem medycznym lub przeprowadzenia dodatkowej diagnostyki.
