Wielkanoc uważana jest za najważniejsze święto w religii chrześcijańskiej. Towarzyszy jej specjalny czas przygotowań duchowych związanych z męką i zmartwychwstaniem Chrystusa. Jednak obok obrzędów religijnych, w tym czasie panuje także radosny nastrój widoczny w naturze budzącej się do życia oraz kolorowych symbolach. Pewnie, jak każdy chrześcijanin malujesz pisanki lub polewasz się wodą w Poniedziałek Wielkanocny, ale czy wiesz, skąd to się wzięło?
Wielkanoc – fuzja tradycji chrześcijańskiej i pogańskiej
Podczas tych świąt celebruje się wydarzenia związane z ostatnimi dniami życia Jezusa. Bardzo wiele zwyczajów wywodzi się z obrzędów innych, niż prezentują historie biblijne. Cała otoczka nadająca wiosenno-wielkanocny klimat, jak na przykład zajączki, baranki czy nawet malowane jajka nie do końca stanowią religijny element świąt. Wielkanoc kojarzy się z liturgiami i nabożeństwami, ale także z kolorowymi pisankami, zającami oraz innymi dekoracjami domostw. Jeśli nie przekonują cię świeckie ozdoby na ten szczególny czas, zajrzyj na holyart.pl, gdzie znajdziesz rzeźby i obrazy ukazujące sceny z życia Chrystusa. Kościół starał się całkowicie zlikwidować obyczaje i wierzenia pogańskie, lecz niektóre z nich kultywowane są do dzisiaj.
Skąd się wzięła nazwa Wielkanoc?
Dawniej nazywała się Wielką Nocą i była świętem wiosny oraz płodności. Symbolizowało to wkroczenie w nowy cykl roczny, powstanie z zimowej bezczynności i wejście w budzącą się do życia wiosnę, dającą nowe plony. W wymiarze religijnym można to odczytywać jako zwycięstwo dobra nad złem. Podejrzewa się, że obchody święta wiosny poświęcone były bogini płodności Eastrze. W krajach anglosaskich nadal używają nazwy świąt Wielkanocnych, która pochodzi od imienia bogini – ‘Easter’.
Słowianie mieli swój odpowiednik tego zwyczaju, jakim są Jare Gody. Rytuał odbywał się 21 marca i miał na celu przepędzenie złej zimy a powitanie dobrej wiosny. Ceremonię dopełniało spalenie lub utopienie słomianej kukły, która symbolizowała boginię zimy – Marzannę. Był to także znak odrodzenia i rozpoczęcia nowego cyklu wegetacyjnego.
Wielkanoc, czyli święto ruchome
Datę rozpoczęcia tego święta ustalono według kalendarza księżycowego, którym posługiwali się żydzi i wyznaczali za jego pomocą dzień Paschy. W 325 roku podczas obrad soboru nicejskiego zadecydowano, że Wielkanoc będzie obchodzona w pierwszą niedzielę, po pierwszej wiosennej pełni księżyca. Dlatego każdego roku w kalendarzu Wielkanoc zapisana jest pod inną datą. Zazwyczaj mieści się między 22 marca a 25 kwietnia. Od obchodów świąt Wielkiejnocy zależą terminy innych ruchomych świąt kościoła katolickiego.
Przygotowania do Wielkanocy
Wielkanoc to szczególne święto dla katolików i wymaga od nich specjalnego przygotowania. Czas zmartwychwstania Pana Jezusa poprzedza okres Wielkiego Postu, który trwa 40 dni. Rozpoczyna go Środa Popielcowa, kiedy to ksiądz posypuje głowy wiernych popiołem, zastępując tym akt pokuty. Istotny, w trakcie trwania postu, staje się ostatni tydzień przed niedzielą wielkanocną. Obchody Wielkiego Tygodnia rozpoczyna Niedziela Palmowa, która symbolizuje odradzające się życie oraz upamiętnia wjazd Jezusa do Jerozolimy. W wielu miejscowościach własnoręcznie wyplata się palmy oraz organizuje konkursy na najładniejszą wielkanocną palmę. Dawniej biczowano się nimi po mszy, aby zapewnić sobie szczęście i dostatek. Po tym święcie następuje Triduum Paschalne, trwające trzy dni. Celebruje się wówczas misterium paschalne, czyli mękę, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa. Zaczyna się wieczorną mszą w Wielki Czwartek a kończy rezurekcją w Wielkanoc, informującą o zmartwychwstaniu. Wielki Piątek to jedyny dzień, w którym nie odprawia się nabożeństw w kościołach, jedynie wspomina się mękę Pańską i śmierć na krzyżu. Natomiast Wielka Sobota to czas święcenia pokarmów. Okres wielkanocny trwa jeszcze 50 dni po wigilii paschalnej, kończy się w niedzielę Zesłania Ducha Świętego.
Dla wielu Wielkanoc to przeżycie duchowe, rozważania nad losem Jezusa. Innym wystarczają tradycyjne zwyczaje, jak przygotowanie święconki, malowanie jajek czy śmigus-dngus. Jednak wszystkie te działania łączy wspólna radość z powrotu do życia, płodności natury i przewagi dobra nad złem.
